Duurzame infrastructuur integreren

• Geothermische boringen: voor verwarming, koeling, passieve koeling in de zomer. In Vlaanderen zijn verschillende bedrijven actief (GeoTherma, Climadrill, VM Boringen…), wat aangeeft dat technisch mogelijk én economisch haalbaar is.
• Zeker ondiepe geothermie (verticale sondes) als collectief systeem, in nieuwe bouwprojecten of grootschalige renovaties. (Bron: Brugeo)
• Waterbuffers (in de straten) / opvang van regenwater, vergroening van straten (bomen, open sippe zones, permeabel grind, wadi’s) om hitte-eilanden te beperken, waterhuishouding te verbeteren.

Toekomstbestendigheid via ontwerp, data en AI

• Nieuwe straten of heraanleg moeten niet alleen voldoen aan de noden van vandaag, maar kritisch geanalyseerd worden voor de behoeften van morgen: meer mobiliteit, klimaatverandering, digitalisering.
• Gebruik van AI / simulatiemodellen om te voorspellen waar nutsleidingen nodig zijn, waar warmte-koude netten zinvol zijn, waar kabels en infrastructuren op lange termijn problemen bezorgen als men nu niet voorziet.
• Dit voorkomt dat men voortdurend wegen moet openbreken, nutsleidingen moet vervangen, of nadien dure aanpassingen moet doen.

Belevingsfunctionaliteit: menselijkheid, licht, ademruimte, groen

• Het concept van belevingsfunctionaliteit (Zie vorige blog) moet centraal staan: hoe mensen zich voelen in hun woonomgeving: daglicht, zichtlijnen, uitzicht, toegang tot groen, rust, sociale interactie. (Bron: YUBO)
• Verlagen van temperatuur in stedelijke gebieden: groene daken, bomen, schaduwrijke passages, waterplassen, reflecterende materialen.
• Licht: zowel voldoende daglicht in woningen, als goede straatverlichting (veiligheid, sfeer).

Betaalbaarheid als kernprioriteit

• Verdichting leidt tot meer wooneenheden per m² grond -> potentieel lagere kosten per woning.
• Gemeente moet inzetten op gereguleerde betaalbare huisvesting, met verplichtingen in PPS of bij private ontwikkeling (“sociale woningen”, “markt + betaalbaar”). Daartoe moeten regels worden aangepast naar de noden van morgen.
• Op lange termijn besparingen op nutsvoorzieningen, energie, verwarming/koeling via duurzame technologieën.
   

Jaar 1

Acties op vlak van ruimtelijke structuur / stedenbouw
Inventarisatie van beschikbare percelen en publieke gebouwen met herbestemmingspotentieel.
Opmaken van een kaartstructuur van kernzones voor verdichting.

Infrastructuur & duurzaamheid
Start van een studie naar geothermisch potentieel en waterbuffering in de gemeente.
Opstart van een pilootproject: “Straat heraanleg met toekomstvisie.”

Financiering & participatie
Bezoeken van PPS-modellen in België en Nederland.
Opmaak van budgettaire ramingen.
Betrekken van projectontwikkelaars en aannemers bij het traject.

Regelgeving / visie
Opstellen van een strategisch stedenbouwkundig plan dat de visie vastlegt.
Aanpassen van bestemmingsplannen om grotere bouwhoogtes en gemengde functies mogelijk te maken.

Jaar 2 – 3

Acties op vlak van ruimtelijke structuur / stedenbouw
Start van herontwikkelingsprojecten op eerder geïdentificeerde locaties (bijv. voormalige brandweerkazerne, publieke diensten).
Verdichting van kerngebieden (centrum, zones rond openbaar vervoer).

Infrastructuur & duurzaamheid
Implementatie van geothermische systemen in nieuwbouw en herontwikkelingsprojecten.
Aanleg van waterbuffers en groene corridors.

Financiering & participatie
Oprichting van publiek-private samenwerkingen.
Zoeken naar financiering via provinciale, Vlaamse en Europese subsidies, aangevuld met lokaal budget.

Regelgeving / visie
Invoering van minimale vereisten voor groenvoorziening, lichtinval en belevingsfunctionaliteit.
Vastleggen van regels rond bouwhoogtes en gemengde functies.
Opstellen van voorschriften voor duurzaamheid (energienormen, wateropvang, enz.).

Jaar 4 – 5

Acties op vlak van ruimtelijke structuur / stedenbouw
Evaluatie van lopende projecten.
Versneld uitrollen van verdichting en toepassing van gemengde bouwhoogtes.

Infrastructuur & duurzaamheid
Uitbesteding van grotere infrastructuurwerken met een toekomstgerichte planning.
Opstellen van onderhouds- en updateplannen voor nutsvoorzieningen en wegeninfrastructuur.

Financiering & participatie
Verdieping van financiering via opbrengsten uit grondwaarde en winstdeling binnen PPS-constructies.
Stimulansen voorzien voor private ontwikkelaars die maatschappelijke meerwaarde creëren.

Regelgeving / visie
Juridische verankering van de visie in het gemeentelijk ruimtelijk structuurplan.
Toezicht op naleving van de regels.
Actieve participatie van bewoners in de verdere vormgeving van projecten.

• België: Groen Kwartier in Antwerpen, herbestemming van militair hospitaal. (Bron: Trends)
• PPS projecten waarbij publieke gebouwen gecombineerd werden met woongelegenheden bovenop (bv. in Puurs: brandweerkazerne + flats). (Bron: Bouwen Wonen)
• Londerzeel: oude brandweerkazerne wordt bibliotheek met toekomstvisie voor multifunctioneel gebruik (Bron: VRT)

Weerstand tegen verandering, hoogbouw, conservering van “karakter”
-> Zorg voor goede participatie, tekenstudies, gemengde hoogtes, esthetische richtlijnen; respecteer waardevolle gebouwen; kom met visuals/simulaties.
 

Kosten van infrastructuur, geothermie, herbestemming
-> Studie vooraf; schaalvoordelen; subsidies; PPS; lange termijn rendement; gebruikerskosten inschatten.
 

Regelgeving en vergunningen
-> Gemeente/zonesamenwerking moet regie nemen, bestemmingsplannen aanpassen, vergunningen vereenvoudigen, duidelijkheid scheppen.
 

Nabijheid van voorzieningen / mobiliteit
-> Verdichting moet gepaard gaan met goede wandel-, fietsverbindingen, openbaar vervoer, voorzieningen dichtbij (“15 minutenstad”).

Steden staan voor de uitdaging om:

• Duurzaam en toekomstgericht te plannen;
• Betaalbare én kwalitatieve woonruimte te bieden;
• Klimaatadaptatie en energie-efficiëntie centraal te zetten;
• Infrastructuur en openbare ruimte niet af te stellen op historische paradigma’s, maar op wat mensen nodig hebben, nu én over 20-30 jaar.

Met een ambitieus maar realistisch 5 jarenplan kunnen steden en gemeenten de regie terugnemen, gebruik maken van herbestemming en samenwerking, en bouwen aan een leefbare stad waar mens, milieu en gemeenschap samen voorop staan.

Jan Romel 9/10/25